Het beekdalsysteem van de Kempen staat onder druk. Mitigatiemaatregelen om droogte en waterschaarste tegen te gaan of waterkwaliteit te bevorderen, zijn niet grensoverschrijdend en soms zelfs contraproductief. Het project onderzoekt aantrekkelijke toekomstperspectieven waarbij watersysteem, economie en ecologie in balans zijn. Daarbij ligt de focus op veranderend grondgebruik, zoals het beproeven, telen en verwerken van bio-based bouwmaterialen.

Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
Het ontwerpend onderzoek opgezet in het kader van de Open Oproep: ‘Over Grenzen’ van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en loopt van januari tot september 2025. Het is een in elkaar grijpend ontwerpend onderzoek op drie niveaus. Op schaal van de Kempen als grensoverschrijdende ‘bio-regio’. Over het stroomgebied van beekdalen van de Mark en de Aa. En gerelateerd aan drie cases: de innovatie- en testlocatie Business Parc Treeport bij Hazeldonk, her-meandering van de Aa op de landsgrens in de gemeente Zundert en de grootschalige stadsontwikkeling van ’t Zoet in Breda.

schrikbeeld ‘brede bufferstroken’
In de nieuwe Kader Richtlijn Water (2027) identificeert wordt de intensieve landbouw als belangrijke veroorzaker van de hoge belasting op het watersysteem genoemd. Oorzaak daarvan ligt in de uitspoeling van nutriënten zoals stikstof, nitraat en fosfaat afkomstig uit meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Als maatregel om die uitspoeling in de toekomst te reduceren en daarmee de waterkwaliteit te verbeteren stelt de KRW, dat langs bepaalde waterlichamen ‘brede bufferstroken’ aangebracht dienen te worden. Deze bufferstroken van soms 100 tot 250 meter breed zijn in principe onbewerkte stroken grond langs de watergangen waar geen bemesting, bestrijdingsmiddelengebruik en grondbewerking is toegestaan.

alternatief: bio-regionale bufferstroken
In ons studiegebied is de boomkwekerijsector één van de grootste grondgebruikers in het buitengebied, waarbij veel van de agrarische bedrijven direct aanliggen aan het water. Het mogelijk verplicht implementeren van brede, onbewerkte bufferstroken zou voor veel bedrijven tot existentiële problemen leiden door verlies van productief land en inkomen, vandaar ook dat de boomkwerkerijsector naarstig naar alternatieven zoekt. In ons onderzoek zijn we deze energie gaan volgen en hebben we ontwerpvoorstellen gemaakt voor een alternatieve inrichting van de bufferstroken die we ‘Bio-regionale Bufferstroken’ noemen, waarin gewassen kunnen worden verbouwd die zowel een waterzuiverende werking hebben als ook in de teelt en productie van bio-based bouwmaterialen kunnen voorzien.

In samenwerking met Slodka x Zatta.